نقد «گنجینه اسناد بنیاد ایران‌شناسی»

اسنادی که در این نوشتار به بازخوانی آنها پرداختهایم در رابطه با بازرسی مدارس تهران و بررسی هزینههای صورت گرفته در این مدارس در ابتدای تشکیل حکومت پهلوی است. این اسناد با شمارۀ ردیف 297016344 در آرشیو ملی ایران نگهداری میشوند. نکته جالب توجه در این اسناد این است که بازرسان وزارت معارف به سراغ حسابرسی از بودجه مدارس در سال 1301 شمسی رفتهاند. به نظر میرسد به دلایلی چون بیثباتی سالهای پایانی حکومت قاجار، روند نظارت بر این مدارس با اخلال مواجه شده است و پس از تشکیل حکومت پهلوی و ثبات ناشی از آن حسا...

برات دیوانی، ابزار اصلی پرداختهای دولتی در دوران پیشامدرن (پیش از مشروطیت) ایران بود. این سند دیوانی انواع مختلفی داشت و مستوفیان بهعنوان تنظیمکنندۀ آن، هر برات را بهمنظور پرداختی مشخص صادر میکردند. عصر قاجار از نظر تنوع براتهای دیوانی بسیار حائز اهمیت است، چرا که دستکم 50 نوع برات مختلف در منابع این دوره شناسایی شده است. در دو پروندۀ موجود در آرشیو ملی ایران، 22 برات با عنوان نان وجود دارد که در نوع خود منحصربهفرد هستند، چرا که تاکنون در منابع تاریخی هیچ اشارهای به وجود این نوع برات دیوانی نش...

چکیده برات تجارتی مهمترین و پرکاربردترین ابزار مالی در مناسبات اقتصادی عصر قاجار بود. بر اساس شواهد تاریخی، در این بازۀ زمانی، بخش عظیمی از معاملات و مبادلات داخلی و خارجی ایران با استفاده از برات تجارتی انجام میگرفت. از سویی دیگر، این سند تنها کارکرد تجاری نداشت، بلکه حکومت برای اموری چون تسویه حسابهای مالیاتی، پرداخت بدهیها و خرید اجناس از خارج کشور از آن استفاده میکرد. با وجود تاسیس بانکهای شاهی و استقراضی و نیز چاپ اسکناس به سبک غرب، استفاده از...